تاریخچه صنعت بیمه در جهان به هزاران سال پیش بازمیگردد. انسان همیشه به دنبال راهی برای کاهش خسارتهای ناگهانی بوده است. از قراردادهای ساده در تمدنهای باستانی تا شرکتهای غولپیکر امروزی، بیمه مسیری طولانی را طی کرده است. در این مقاله به بررسی گامبهگام این سیر تحول میپردازیم.
درک تاریخچه صنعت بیمه در جهان به ما کمک میکند تا بهتر بفهمیم چرا امروز این صنعت اینقدر مهم است. همچنین میتوانیم ارتباط آن را با مقاله «صنعت بیمه چطور کار میکند» بهتر درک کنیم.
ریشههای اولیه بیمه در تمدنهای باستان
اولین نشانههای بیمه به حدود ۴۰۰۰ سال پیش در بابل برمیگردد. در قانون حمورابی (حدود ۱۷۵۰ ق.م) بندی وجود دارد که طبق آن اگر تاجری در سفر تجاری خود دچار خسارت شود، طلبکاران نمیتوانستند از او مطالبه کنند. این نوعی تقسیم ریسک بود.
در هند باستان هم رسم مشابهی به نام «یوجا» وجود داشت. در آن افراد برای سفرهای دریایی، مبلغی کنار میگذاشتند تا اگر کشتی غرق شد، خانوادهشان حمایت شود. در چین نیز حدود ۳۰۰۰ سال پیش، تاجران کالاهایشان را بین چند قایق تقسیم میکردند تا ریسک غرق شدن را کاهش دهند.
این اقدامات ابتدایی نشان میداد بشر از همان ابتدا به فکر مدیریت ریسک بوده است.
بیمه در تمدنهای یونان و روم
در یونان باستان، وامهای دریایی (Bottomry) رایج بود. وامدهنده پول میداد و اگر کشتی سالم میرسید، سود میگرفت؛ در غیر این صورت پول را از دست میداد. این روش نوعی بیمه اولیه برای کشتی و بار بود.
رومیها هم «صندوقهای تدفین» داشتند. افراد ماهانه مبلغی پرداخت میکردند تا در زمان مرگ، هزینه مراسم تدفینشان تأمین شود. این صندوقها اولین شکل بیمه عمر محسوب میشوند.
ظهور بیمه مدرن در قرون وسطی و رنسانس
در قرن چهاردهم میلادی در ایتالیا، بهویژه در شهرهای جنوا، ونیز و فلورانس، بیمه دریایی به شکل مدرن شکل گرفت. تاجران قراردادهایی مینوشتند که در آن در ازای پرداخت حق بیمه، در صورت غرق شدن کشتی، خسارت جبران میشد.
اولین سند بیمه شناختهشده به سال ۱۳۴۷ در جنوا مربوط است. این قراردادها به تدریج پیچیدهتر شدند و اصطلاحات بیمه امروزی از همان زمان شکل گرفتند.
در قرن شانزدهم، بیمهنامهها به سمت بیمه آتشسوزی و بیمه عمر هم گسترش یافتند. لندن به مرکز بیمه دریایی جهان تبدیل شد.
نقش لندن در شکلگیری بیمه مدرن
سال ۱۶۶۶ آتشسوزی بزرگ لندن نقطه عطفی بود. بعد از این فاجعه، نیکلاس باربون اولین شرکت بیمه آتشسوزی را در سال ۱۶۸۱ تأسیس کرد. این شرکت خانهها را بیمه میکرد و پایهگذار بیمه اموال شد.
در سال ۱۶۸۸، کافه لویدز (Lloyd’s Coffee House) محل تجمع بیمهگران دریایی شد. بعدها همین مکان به معروفترین بازار بیمه جهان یعنی Lloyd’s of London تبدیل گردید.
قرن ۱۸ و ۱۹: گسترش بیمه در اروپا و آمریکا
در قرن هجدهم، بیمه عمر به شکل علمیتر درآمد. شرکت Equitable Life Assurance Society در لندن (۱۷۶۲) اولین شرکت بیمه عمر با استفاده از جدول مرگومیر بود.
در آمریکا، اولین شرکت بیمه در سال ۱۷۳۵ در چارلستون تأسیس شد. اما رشد واقعی پس از انقلاب صنعتی رخ داد. شرکتهایی مانند Aetna (۱۸۱۹) و Travelers (۱۸۶۳) در این دوره شکل گرفتند.
در این دوره بیمه مسئولیت، بیمه کارگران و بیمه خودرو هم به تدریج متولد شدند.
قرن بیستم: بیمه به یک صنعت جهانی تبدیل میشود
جنگ جهانی اول و دوم، صنعت بیمه را به شدت تحت تأثیر قرار داد. خسارتهای عظیم جنگ باعث شد مفهوم بیمه جنگی و بیمه باز (Reinsurance) اهمیت بیشتری پیدا کند.
پس از جنگ دوم جهانی، شرکتهای اروپایی مانند آلیانز، آکسا و زوریخ رشد چشمگیری کردند. در آمریکا هم غولهایی مانند متلایف، پرودنشال و State Farm شکل گرفتند.
در نیمه دوم قرن بیستم، بیمههای سلامت و بیمههای بازنشستگی به مهمترین بخشهای صنعت تبدیل شدند.
بهترین شرکت های بیمه در جهان از کجا آمدند؟
بسیاری از شرکتهایی که امروز جزو بهترین شرکت های بیمه در جهان هستند، ریشه در قرن ۱۹ و ۲۰ دارند. آلیانز (۱۸۹۰)، مونیخ ری (۱۸۸۰) و برکشایر هاتاوی (که بعداً وارد بیمه شد) نمونههایی از این شرکتها هستند.
عصر دیجیتال و تحولات قرن ۲۱
در قرن بیستویکم، فناوری چهره صنعت بیمه را کاملاً تغییر داد. ظهور اینشورتک (InsurTech)، استفاده از هوش مصنوعی، دادههای بزرگ و فروش آنلاین بیمهنامهها، صنعت را متحول کرد.
امروز شرکتها با اپلیکیشنهای موبایل بیمه میفروشند، خسارتها را در چند دقیقه پرداخت میکنند و با استفاده از تلهماتیک، حق بیمه را شخصیسازی مینمایند.
تغییرات اقلیمی و بلایای طبیعی هم بیمه را به سمت پوششهای جدید سوق داد. بیمههای سایبری نیز یکی از سریعترین رشدهای دهه اخیر بوده است.
جمعبندی: بیمه از گذشته تا آینده
تاریخچه صنعت بیمه در جهان نشان میدهد که این صنعت همواره با نیازهای جامعه تکامل یافته است. از قراردادهای ساده باستانی تا الگوریتمهای هوشمند امروزی، هدف اصلی ثابت مانده: حفاظت در برابر ناگهانیترین ریسکها.
اگر به ادامه این مسیر در یک کشور خاص علاقهمندید، مقاله «تاریخچه بیمه در ایران» را بخوانید. همچنین برای درک بهتر مکانیزمها، مطلب «صنعت بیمه چطور کار میکند» بسیار مفید خواهد بود.
بیمه نه تنها یک تجارت است، بلکه یکی از مهمترین ابزارهای ثبات اجتماعی و اقتصادی در جهان مدرن به شمار میرود.